[REPO] Tapas: een bewogen avond, veel vragen, wazige antwoorden.

20 mrt

Een maandagavond in Gent. Decor: een grote zaal. Spots aan. Tongen los. En tussendoor rondjes “tapas”. Het is een bewogen avond geworden, woelige wateren tussen sociaalartistieken en –of ?- sociaalcreatievelingen. What’s in a name ? Vee,l… zal blijken. Gelijkenissen en verschillen.. Ben Benaouisse serveert. Tapas met ruimte voor gesprek. Debat.

Een inleidend statement komt van Dirk Pauwels (directeur Campo): een pleidooi om de sociaalartistieke praktijk (SAP) los te koppelen van het kunstenveld en over te hevelen naar de welzijnssector. Ook bij de terminologie en het begrip “sociaal-artistiek” plaatst hij een vraagteken. Volgens hem zou “sociaal-creatief” beter op zijn plaats zijn. Het onderscheid tussen creatief en artistiek werk vindt dan vooral plaats” in het proces”, de SAP vertrekt “vanuit een doelgroep of een maatschappelijke context”. Artistiek werk vertrekt vanuit het artistiek concept van de kunstenaar zelf. Daarom, dixit Dirk Pauwels, hoort de SAP dus eigenlijk niet thuis in het kunstendecreet. Dirk vindt het sociaal-artistiek werk zeker heel betekenisvol, maar ziet daar een andere betekenis ontstaan net door de onlosmakelijke verbinding van het creatief proces met de biotoop van de sociale groep. Hij ziet zeker een mogelijkheid tot samenwerken maar wel op voorwaarde dat beide sectoren met elkaar in dialoog kunnen gaan. Een samenwerking kan dan zelfs uitdraaien op een doorstroom van deelnemers uit de SAP naar het reguliere kunstenveld (analoog naar de principes van volksverheffing).

“Ik vond zelf de avond geslaagd en tegelijk ook weer niet. De mogelijkheid om met elkaar in dialoog te gaan is niet benut”. Iedere spreker verdedigde –volgens Dirk Pauwels- gewoon zijn eigen visie, oftewel de visie van zijn of haar organisatie. Het was een herkenbare situatie, een non-discussie die al zo vaak werd gevoerd en waarop telkens dezelfde vragen gesteld worden zonder echt naar antwoorden te zoeken. Op zich vond hij de avond een goede gelegenheid om het vraagstuk terug op de agenda te zetten, maar hij vreest ervoor dat er verder niets met het debat zal gebeuren. Hij vindt het hoogstwaarschijnlijk dat het vraagstuk terug in de taboesfeer terecht zal komen. Verder onderstreept hij dat de vele velden, zeg maar “niches”, stil staan in de tijd en niet wíllen nadenken hoe ze zich tegenover elkaar kunnen of willen verhouden. Dirk Pauwels doet een oproep tot dialoog, om de eigenheid en verschillen van beide sectoren te erkennen en van daaruit op zoek te gaan naar een verhouding tegenover elkaar en in welke mate er toenadering en samenwerking mogelijk is. In die reflectie moeten we dan vertrekken vanuit de (ontstaans)geschiedenis van de SAP uit de kunstensector om te leren waar de grote verschillen in visie zich bevinden.

De andere sprekers hadden het statement van Dirk Pauwels op voorhand kunnen lezen en hebben zich daarop gebaseerd om hun tapas-tafelredes te houden. Eerste aan de beurt is Simon Allemeersch, die op een zeer poëtische manier, goochelend met metaforen een pleidooi afstak om vooral niet meer na te denken over de verschillen tussen de beide sectoren.

Na Simon kwam Rona Kennedy aan het woord om met een kleine show duidelijk te maken wat sociaal-artistiek werk voor haar betekent. Veel impressies, gevoelens en losse fragmenten. Mooi.

Daarna is het de beurt aan enkele mensen uit het publiek. Eerst over een goede definitie van het sociaal-artistiek werk. Lia, een “zelfverklaarde volksmadam”, werkt mee met Victoria Deluxe en Rocsa, brengt een mooie getuigenis over de impact die het sociaal-artistiek werk in haar leven gehad heeft: zelf kunst maken, nadenken over kunst, als een meer-dimensie van haar leven. Ook de dansperformance van Lies maakt indruk. Zij leert door de SAP zichzelf beter kennen, mogelijkheden grijpen, en als jonge vrouw met een beperking, gezwind door het leven te begaan. Heel emotioneel en “to the point”.

Het debat deint uit, bepaalde mensen geraken geïrriteerd. Het doel van de avond was immers op zoek te gaan naar verbinding tussen de SAP en het reguliere kunstenveld. De mist klaart niet op, het ontspoort in wazigheid van termen, woorden en discours. Wat gezellig begint, eindigt niet zo prettig.

Op een bepaald moment wordt het iemand teveel. Zijn naam: Dominique Willaert. Artistiek coördinator bij Victoria Deluxe. Dominique is duidelijk verontwaardigd over de inhoud van het debat. Onbegrip en frustratie. Hoe is het verdomd mogelijk dat we ons bezighouden met een semantische discussie over het geslacht der Engelen, met name “sociaal-artistiek of sociaal-creatief” …. terwijl de wereld ondertussen naar de kl… dreigt te gaan ! Hij ervaart het als grenzeloos cynisch. Bovendien is hij kwaad dat participanten uit de SAP, zoals Lia en Lies, de SAP zo “oneindig bedanken”, blijven bedanken. Participeren aan cultuur, het artistiek werken is gewoonweg een basisrecht waar men niemand zou moeten of mogen voor bedanken, het zou een evidentie moeten zijn. Het goochelen met termen is vanuit Dominique Willaert’s standpunt een vorm van machtsmisbruik. Ook de reflex van de participanten om de SAP te “bedanken” ziet hij als “verdoken neokolonialisme”. Een emotionele tussenkomst. Hij rondt af met een oproep om het beleven van kunst open te trekken naar het creëren van” betekenisvolle praktijken”. Op die manier doet de motivatie om artistiek bezig te zijn niet ter zake. Een interessanter debat zou volgens hem kunnen zijn om bijvoorbeeld op zoek te gaan naar wat die “betekenisvolle praktijken” precies inhouden.

Het bleef meer dan even, stil.

Simon Allemeersch neemt terug de microfoon. Hij benadrukt dat hij met zijn tafelrede min of meer dezelfde boodschap wou overbrengen. Ook Geert Six van de Unie der Zorgelozen sluit zich aan bij de boodschap van Dominique. Hij voegt eraan toe dat discussies over de artistieke kwaliteit van weinig belang zijn in de SAP. Men vertrekt immers vanuit de mensen, vanuit de krachten van die mensen en vanuit de “goesting” om die krachten te ontwikkelen.

De stilte snijdt in de zaal. Een eerder gênante situatie. Pierre Muylle probeert met een mooie afsluiter: “in plaats van het oneindig discussiëren zouden we beter gewoon wat meer naar elkaars voorstellingen gaan kijken en daarop in dialoog gaan”.

Tijdens de koffie trekken we naar een paar mensen, ten rade. Ben Benaouisse, organisator van deze Tapas-avond: “ik weet niet of de avond wel of niet geslaagd is”. Voor hem was het een ontmoetingsavond, waar beide sectoren elkaar ontmoeten en in dialoog gaan, en niet zo zeer een ja-nee-discussie. Uiteindelijk was er weinig dialoog, maar des te meer veelheden aan visies en indrukken. Voor Ben is dat een statement op zich. De kunstenwereld bestaat uit zoveel diverse biotopen, zoveel diverse organisaties die elk hun eigenheid hebben en ook autonoom moeten kunnen functioneren. De SAP is op zich al zo gediversifieerd, alleen daar al is er zo’n veelheid aan visies. Waarom zouden ze niet allemaal autonoom en toch ook complementair kunnen staan? Kunnen de verschillende perspectieven waaruit elke organisatie werkt elkaar niet beter aanvullen? Bestaat er tout court zoiets als “de kunstenwereld” of “de sociaal-artistieke praktijk”? Uiteindelijk hangt de waarde van elk artistiek product sterk af van de context waarin ze gemaakt is. Dat kan vanuit een artistiek concept, maar evengoed vanuit een sociale of maatschappelijke context.

De conclusie van de avond: er is geen besluit te trekken …. De lezer is vrij om zelf op basis van bovenstaande argumenten een opinie te vormen. Één zekerheid, …. het eten was zeer lekker.

Jochen